Bishop in Dušan’s Code in old and modern historiography
DOI:
https://doi.org/10.63356/sin.2025.014Keywords:
Dušan’s Code, bishop, hierarch, saint, Serbian Church, medieval lawAbstract
The paper discussed the title of bishop in Dušan’s Code, which is mentioned in this legal monument in Articles 6, 13, 28, 33 and 65. Given that the Code uses the terms bishop, hierarch and saint equally, the paper also discussed two other terms, of which the term hierarch is mentioned in Articles 2, 11, 45, 65 and 95, while the term saint is mentioned in Articles 5, 11, 13, 45, 95 and 196. These data lead us to the conclusion that in Articles 11, 13, 45, 65 and 95 we “encounter” both the term hierarch and the term saint, depending on the transcription of Dušan’s Code. We also discussed Articles 24 and 194, noting that the aforementioned terms are not explicitly mentioned in these two articles. The “function” of a bishop, by the way, represents, the highest hierarchical level and refers to a person who governed a church area, with precisely defined boundaries and a seat at the cathedral church of the diocese. Bishops were generally elected by prominent monks from the diocese itself, and rarely could persons from the ranks of the secular clergy be appointed to the aforementioned “function”. The bishop’s duty, among other things, was to take care of the estate of the diocese, and the maintenance and renovation of its cathedral churches. By interpreting each of the aforementioned articles, we have indicated the position and rights and obligations of these church figures in medieval Serbia, during the reign of Emperor Stefan Dušan. In addition, we also looked at the potential penalties that the legislator envisaged for bishops, in the event that they did not adhere to what was prescribed for them by the Code. Bearing in mind the title of the paper, within the framework of the analysis of the aforementioned articles of Dušan’s Code, we also provided an overview of previous historical-legal research on this issue, where, on the one hand, we highlighted conclusions that have “withstood the test of time”, while, on the other hand, we presented some new and different opinions on this topic, but also those positions that have been overcome or erroneous and, as such, rejected.
References
Antić, Č., Vujošević, Ž., Đukić, B., Živojinović, D., Porčić, N., Tančić, B., & Trijić, V. (1999). Rečnik odabranih pojmova. In Dž. Linč (Ed.), Istorija srednjovekovne crkve (pp. 477-562). Clio.
Blagojević, M. (1973). Zemljoradnja u srednjovekovnoj Srbiji. Istorijski institut.
Blagojević, M. (1999a). Vladalac. In S. Ćirković & R. Mihaljčić (Eds.), Leksikon srpskog srednjeg veka (pp. 85-86). Knowledge.
Blagojević, M. (1999b). Kefalija. In S. Ćirković & R. Mihaljčić (Eds.), Leksikon srpskog srednjeg veka (pp. 292-295). Knowledge.
Blagojević, M. (1999c). Obrok. In S. Ćirković & R. Mihaljčić (Eds.), Leksikon srpskog srednjeg veka (pp. 458). Knowledge.
Blagojević, M. (1999d). Pozob. In S. Ćirković & R. Mihaljčić (Eds.), Leksikon srpskog srednjeg veka (pp. 535). Knowledge.
Blagojević, M. (2001). Državna uprava u srpskim srednjovekovnim zemljama. Službeni list SRJ.
Bogdanović, D. (1981). Dušanovo zakonodavstvo. In S. Ćirković (Ed.), Istorija srpskog naroda. Prva knjiga. Od najstarijih vremena do Maričke bitke (1371) (pp. 557-565). Srpska književna zadruga.
Bubalo, Đ. (Ed.). (2010). Dušanov zakonik. Zavod za udžbenike – Službeni glasnik.
Bubalo, Đ. (2015). Vreme Dušanovog zakonika. Slovĕne. International Journal of Slavic Studies, 4(2), 119-146.
Ćirković, S. & Mihaljčić, R. (Eds.). (1999). Leksikon srpskog srednjeg veka. Knowledge.
Ćirković, S. (1999). Zakon gradski. In S. Ćirković & R. Mihaljčić (Eds.), Leksikon srpskog srednjeg veka (pp. 207-208). Knowledge.
Đekić, Đ. (1999). Vešanje. In S. Ćirković & R. Mihaljčić (Eds.), Leksikon srpskog srednjeg veka (pp. 78). Knowledge.
Janković, M. (1999a). Arhijerej. In S. Ćirković & R. Mihaljčić (Eds.), Leksikon srpskog srednjeg veka (pp. 21-22). Knowledge.
Janković, M. (1999b). Bir. In S. Ćirković & R. Mihaljčić (Eds.), Leksikon srpskog srednjeg veka (pp. 47-49). Knowledge.
Janković, M. (1999c). Episkop. In S. Ćirković & R. Mihaljčić (Eds.), Leksikon srpskog srednjeg veka (pp. 181-182). Knowledge.
Knežević-Dinić, D. (1999a). Vrhovina. In S. Ćirković & R. Mihaljčić (Eds.), Leksikon srpskog srednjeg veka (pp. 107-108). Knowledge.
Knežević-Dinić, D. (1999b). Pop. In S. Ćirković & R. Mihaljčić (Eds.), Leksikon srpskog srednjeg veka (pp. 553). Knowledge.
Knežević-Dinić, D. (2005). Žene u ogledalu Dušanovog zakonika. In S. Ćirković & K. Čavoški (Eds.), Zakonik cara Stefana Dušana (pp. 57-65). Srpska akademija nauka i umetnosti.
Koprivica, M. (2012). Popovi i protopopovi Srpske crkve u srednjem veku. Centar za crkvene studije, Filozofski fakultet u Nišu.
Koprivica, M. (2013). Crkveno venčanje u srednjovekovnoj Srbiji. In D. Bojović (Ed.), Zbornik radova sa Naučnog skupa Sveti car Konstantin i hrišćanstvo I (pp. 551-564). Centar za crkvene studije.
Koprivica, M. (2022a). Vlastelinstva i ekonomija manastira srednjovekovne Srbije. Centar za istorijsku geografiju i istorijsku demografiju, Filozofski fakultet Univerziteta u Beogradu; Centar za crkvene studije, Niš.
Koprivica, M. (2022b). „Davanje na vratima“ – milostinja i humanitarni rad Srpske crkve u srednjem veku. Beogradski istorijski glasnik, XIII, 161-174.
Koprivica, M. (2024). „Crkveni vojnici“ u srednjovekovnoj Srbiji. Crkvene studije, 21, 241-255. https://doi.org/ 10.18485/ccs_cs.2024.21.21.16
Kostadinović-Račić, A. (2020). Arhijerej u Dušanovom zakoniku. In B. M. Branković & B. Milošević (Eds.), Osam vijekova autokefalnosti i jedan vijek od ujedinjenja Srpske pravoslavne crkve (pp. 21-35). Univerzitet u Banjoj Luci, Filozofski fakultet.
Kostadinović-Račić, A. (2023a). O ženama u Dušanovom zakoniku. U kontekstu starijih i novijih istraživanja. Srpski istorijski časopis, 6(6), 31-50.
Kostadinović-Račić, A. (2023b). Iguman u Dušanovom zakoniku u svjetlosti dosadašnjih razmatranja. In S. Borojević (Ed.), Banjalučki novembarski susreti 2023. (pp. 129-150). Univerzitet u Banjoj Luci, Filozofski fakultet.
Kostadinović-Račić, A. (2024). Titula mitropolita u Dušanovom zakoniku. In R. Kuzmanović, D. Branković, S. Savić & P. Dragičević (Eds.), Spomenica akademiku Radetu Mihaljčiću (pp. 247-256). Akademija nauka i umjetnosti Republike Srpske.
Krkljuš, Lj. (2000). Kolektivna odgovornost u Dušanovom zakoniku. In R. Kuzmanović & S. Leovac (Eds.), Dušanov zakonik – 650 godina od njegovog donošenja (pp. 143-151). Akademija nauka i umjetnosti Republike Srpske.
Kršljanin, N. (2013a). Srpske srednjovekovne povelje kao izvor Dušanovog zakonika [Doktorska disertacija, Univerzitet u Beogradu]. https://nardus.mpn.gov.rs/bitstream/handle/123456789/2635/Disertacija.pdf?sequence=4&isAllowed=y
Kršljanin, N. (2013b). “O prokleti hristíanskomý”: Analiza člana 5. Dušanovog zakonika. In D. Nikolić, A. Đorđević & M. Todorović (Eds.), Zbornik radova 1700 godina Milanskog edikta (pp. 309-322). Pravni fakultet Univerziteta u Nišu.
Mihaljčić, R. (1999a). Baštinik. In S. Ćirković & R. Mihaljčić (Eds.), Leksikon srpskog srednjeg veka (pp. 33-34). Knowledge.
Mihaljčić, R. (1999b). Pop. In S. Ćirković & R. Mihaljčić (Eds.), Leksikon srpskog srednjeg veka (pp. 553-554). Knowledge.
Mihaljčić, R. (1999c). Rasap. In S. Ćirković & R. Mihaljčić (Eds.), Leksikon srpskog srednjeg veka (pp. 612-613). Knowledge.
Mihaljčić, R. (2000). Dušanov zakonik u sudskoj praksi. In R. Kuzmanović & S. Leovac (Eds.), Dušanov zakonik – 650 godina od njegovog donošenja (pp. 35-50). Akademija nauka i umjetnosti Republike Srpske.
Mihaljčić, R. (2006). Zakoni u starim srpskim ispravama. Pravni propisi, prevodi, uvodni tekstovi i objašnjenja. Srpska akademija nauka i umetnosti.
Mihaljčić, R. (2013). Pravni položaj baštinskih crkava. In Ogledi o starom srpskom pravu (pp. 63-79). Pravni fakultet.
Milošević, R. (1999a). Duhovnici. In S. Ćirković & R. Mihaljčić (Eds.), Leksikon srpskog srednjeg veka (pp. 172-173). Knowledge.
Milošević, R. (1999b). Egzarsi. In S. Ćirković & R. Mihaljčić (Eds.), Leksikon srpskog srednjeg veka (pp. 178). Knowledge.
Milošević, R. (1999c). Protopopa. In S. Ćirković & R. Mihaljčić (Eds.), Leksikon srpskog srednjeg veka (pp. 597-598). Knowledge.
Mišić, S. (1999). Stas. In S. Ćirković & R. Mihaljčić (Eds.), Leksikon srpskog srednjeg veka (pp. 702). Knowledge.
Mišić, S. & Subotin-Golubović, T. (2003). Svetoarhanđelovska hrisovulja. Istorijski institut.
Mišić, S. (2019). Srpsko selo u srednjem veku. Evoluta.
Morait, B. (2000). Dušanov zakonik u svom i našem vremenu. In R. Kuzmanović & S. Leovac (Eds.), Dušanov zakonik – 650 godina od njegovog donošenja (pp. 267-282). Akademija nauka i umjetnosti Republike Srpske.
Mošin, V., Ćirković, S., & Sindik, D. (Eds.). (2011). Zbornik srednjovekovnih ćiriličkih povelja i pisama Srbije, Bosne i Dubrovnika I 1186-1321. Istorijski institut.
Novaković, S. (2004). Zakonik Stefana Dušana cara srpskog 1349-1354. Na novo izdao i objasnio Stojan Novaković (R. Mihaljčić, Ed.). Lirika. (Drugo izdanje knjige objavljeno 1898)
Novaković, S. (1912). Zakonski spomenici srpskih država srednjega veka. Srpska kraljevska akademija.
Pavković, F. N. (1999). Brak. In S. Ćirković & R. Mihaljčić (Eds.), Leksikon srpskog srednjeg veka (pp. 60-62). Knowledge.
Petrović, M. M., & Štavljanin-Đorđević, Lj. (Eds.). (2005). Zakonopravilo Svetoga Save 1. Istorijski institut.
Popović, R. (1999a). Azimstvo. In S. Ćirković & R. Mihaljčić (Eds.), Leksikon srpskog srednjeg veka (pp. 4). Knowledge.
Popović, R. (1999b). Anatema. In S. Ćirković & R. Mihaljčić (Eds.), Leksikon srpskog srednjeg veka (pp. 13). Knowledge.
Radojčić, N. (1960). Zakonik cara Stefana Dušana 1349 i 1354. Naučno delo.
Solovjev, A. (1928). Zakonodavstvo Stefana Dušana cara Srba i Grka. Štamparija „Sv. Sava“.
Solovjev, A. (1980). Zakonik cara Stefana Dušana 1349. i 1354. godine. Srpska akademija nauka i umetnosti.
Stepić, Đ. (2021). Pravni položaj žene u Dušanovom zakoniku sa posebnim osvrtom na vlastelinke. Vesnik pravne istorije, 1(2), 9-37. https://doi.org/10.51204/HLH_20201A
Stojanović, S. (2018a). Crkveni brak u Dušanovom zakoniku. Pravni horizonti, I(1), 127-135.
Stojanović, S. (2018b). Crkveni sud u Dušanovom zakoniku. Zbornik radova Pravnog fakulteta u Nišu, 81(LVII), 487-495. doi: 10.5937/zrpfni1881487S
Stojanović, S. (2019). Jeretik iz člana 10 Dušanovog zakonika. Zbornik radova Pravnog fakulteta u Nišu, 85, 411-426.
Stojanović, S. (2021). Pravoslavlje i Srpska pravoslavna crkva u Dušanovom zakoniku [Doktorska disertacija, Univerzitet u Nišu]. http://www.prafak.ni.ac.rs/files/disertacije/dis-dd-sstojanovic.pdf
Subotin-Golubović, T. (1999). Nomokanon. In S. Ćirković & R. Mihaljčić (Eds.), Leksikon srpskog srednjeg veka (pp. 446-449). Knowledge.
Šarkić, S. (1995). Srednjovekovno srpsko pravo. Matica Srpska.
Šarkić, S. & Popović, D. (2012). Veliki pravni sistemi i kodifikacije. Pravni fakultet u Novom Sadu.
Šarkić, S. (2015). Uticaj vizantijskog prava na srednjovekovno srpsko pravo. Slovĕne. International Journal of Slavic Studies, 4(2), 106-118.
Štetić, M. (2020). Vinogradarstvo u srednjovekovnoj Srbiji. [Doktorska disertacija, Univerzitet u Beogradu]. https://nardus.mpn.gov.rs/handle/123456789/17435
Štetić, M. (2022). Mertik vinski – vino kao deo ishrane u crkvenom i svetovnom životu srednjovekovne Srbije. In J. Jovanović & B. Zlatković (Eds.), Savremena srpska folkloristika, X (pp. 279-304). Udruženje folklorista Srbije; Univerzitetska biblioteka „Svetozar Marković“; Kulturni centar „Topola“.
Štetić, M. (2024). Sveti Sava i manastirski vinogradi. In D. Bojović & J. Stošić (Eds.), Sveti Sava i Domentijan (pp. 633-652). Centar za crkvene studije; Univerzitet u Nišu, Centar za vizantijsko-slovenske studije.
Šuica, M. (1999). Ktitor. In S. Ćirković & R. Mihaljčić (Eds.), Leksikon srpskog srednjeg veka (pp. 336). Knowledge.
Taranovski, T. (2002). Istorija srpskog prava u nemanjićkoj državi (R. Mihaljčić, Ed.). Lirika. https://www.scribd.com/document/88474573/Teodor-Taranovski-Istorija-Srpskog-prava-u-Nemanjićkoj-državi# (Prvo izdanje knjige objavljeno 1931-1935)
Veselinović, A. (1999). Rezervati sudski. In S. Ćirković & R. Mihaljčić (Eds.), Leksikon srpskog srednjeg veka (pp. 613-614). Knowledge.
