Napetost između filozofije i (hrišćanske) vjere prema Sigeru de Brabantu i njen uticaj na pitanja intelekta, duše i svijeta

Apstrakt

Istraživanje se fokusira na ključnu epistemološku i istorijsku problematiku koja se odigrala na latinskom Zapadu tokom trinaestog vijeka, a to je susret aristotelovsko-averoističke filozofije sa hrišćanskom teologijom i sukob koji je izbio između autoriteta razuma i autoriteta religijskog teksta. Rad posebno osvjetljava misao belgijskog filozofa Sigera de Brabanta (Siger de Brabant), koji se smatra prvacem i najistaknutijim predstavnikom pravca poznatog kao „latinski averoizam“. Istraživanje prikazuje kako je Siger živio u samom središtu oštrog sukoba između zagovornika razuma i dokaza (filozofa) i zagovornika objave i vjere (teologa i Crkve), pokušavajući da analizira tenziju koja je obilježila njegove stavove i da definiše prirodu odnosa između filozofskog znanja i hrišćanske doktrine.
Siger od Brabanta i njegov intelektualni projekat suočili su se sa žestokim egzistencijalnim i doktrinarnim izazovima koji su uobličili opasne prekretnice u njegovom životu i naučnom radu. Bio je izložen crkvenom progonu i proglašenju jeretikom kroz dekrete o ekskomunikaciji i osudi njegovih stavova (od kojih su najznačajniji dekreti pariskog biskupa Etijena Tempijea iz 1270. i 1277. godine). Takođe, vodio je oštru intelektualnu raspravu sa teologom Tomom Akvinskim, koji ga je napao u svom djelu „O jedinstvu intelekta“. Ova ograničenja su rezultirala njegovim udaljavanjem sa nastave na Univerzitetu u Parizu, suđenjem i zatvaranjem u Italiji, gde je tragično ubijen 1284. godine. Zastrašivanje i psihološki pritisci primorali su ga na „intelektualno kolebanje“ i tvrdnje da je on samo istoričar koji prenosi tuđe ideje bez njihovog usvajanja kako bi se zaštitio.
Rad se bavi trima velikim intelektualnim temama koje su bile pod uticajem ove tenzije: Prvo, problematikom „dvostruke istine“, optužbom pripisanom Sigeru da jedna tvrdnja može biti filozofski tačna, a njena religijska suprotnost istovremeno istinita, što autor smatra suprotnim stvarnom Averoesovom metodu zasnovanom na „jednoj istini“ i tumačenju. Drugo, pitanjem „jedinstva intelekta“, gdje je Siger usvojio averoističko tumačenje Aristotela da je aktivni intelekt jedan i zajednički za sve ljude, što direktno ugrožava crkvenu doktrinu o ličnoj besmrtnosti, odgovornosti, nagradi i kazni. Treće, pitanjem „vječnosti svijeta i teorije emanacije“, gde je branio tezu o vječnosti svijeta i postepenom ishođenju, nasuprot hrišćanskom učenju o stvaranju ni iz čega. Zaključak ukazuje na podijeljenost savremenih tumačenja o njegovom stvarnom stavu i na njegov neuspjeh u stvaranju stabilne sinteze filozofije i religije zbog odsustva fleksibilnosti tumačenja u hrišćanskom ambijentu, uprkos tome što je latinski averoizam opstao i utro put evropskoj renesansi.